Retinal – co to za składnik, czym różni się od retinolu?

Retinoidy od lat zajmują szczególne miejsce w pielęgnacji skóry. Są jednymi z najlepiej przebadanych składników stosowanych w kosmetykach, a ich działanie obejmuje zarówno poprawę oznak fotostarzenia, jak i wspieranie prawidłowego procesu odnowy naskórka. Wśród dostępnych obecnie pochodnych witaminy A coraz większą popularnością cieszy się retinal, znany również jako retinaldehyd.

Retinal to jedna z form witaminy A wykorzystywanych w kosmetykach. Jest bliżej aktywnej biologicznie postaci witaminy A niż retinol, dlatego może wykazywać większą aktywność biologiczną. Jednocześnie, w przeciwieństwie do tretynoiny, wymaga jeszcze jednej przemiany metabolicznej w skórze, zanim powstanie kwas retinowy. Z tego artykułu dowiesz się, czym jest retinal, jak różni się od retinolu, komu może pomóc i jak bezpiecznie wprowadzić go do pielęgnacji.

Czym jest retinal i jak działa na skórę?

Retinal, czyli retinaldehyd, jest pochodną witaminy A należącą do grupy retinoidów. W naturalnym szlaku przemian witaminy A znajduje się pomiędzy retinolem a kwasem retinowym (tretynoiną). Oznacza to, że po aplikacji na skórę wystarczy jeden etap utleniania, aby powstał kwas retinowy, czyli biologicznie aktywna forma witaminy A (Milosheska, Roškar, 2022).

Przemiana retinolu do retinalu jest odwracalna, natomiast przekształcenie retinalu do kwasu retinowego jest reakcją nieodwracalną (Kedishvili, 2017). To właśnie pozycja retinalu w tym szlaku jest jednym z powodów, dla których zainteresowanie tym składnikiem w kosmetologii tak szybko rośnie.

Kwas retinowy oddziałuje na receptory retinoidowe znajdujące się w komórkach skóry i wpływa na ekspresję wielu genów odpowiedzialnych m.in. za proliferację i różnicowanie keratynocytów. Retinoidy pobudzają również syntezę składników macierzy zewnątrzkomórkowej, w tym kolagenu, a jednocześnie ograniczają procesy odpowiedzialne za jego degradację. W efekcie regularne stosowanie retinoidów prowadzi do poprawy struktury i wyglądu skóry, jej wygładzenia oraz zmniejszenia widoczności zmarszczek (Mukherjee, 2006; Narsa, 2024).

Jakich efektów można oczekiwać po retinalu?

Regularne stosowanie retinalu wspiera skórę na kilka sposobów. Retinoidy wpływają na procesy odnowy naskórka, a także na syntezę i przebudowę kolagenu. W konsekwencji poprawiają wygląd zmarszczek, teksturę, elastyczność i ogólny wygląd skóry z oznakami fotostarzenia (Mukherjee, 2006; Mambwe, 2024).

W randomizowanym badaniu obejmującym 23 osoby stosowanie retinaldehydu w stężeniu 0,05% lub 0,1% przez 8 tygodni zmniejszało głębokość zmarszczek oraz poprawiało nawilżenie i elastyczność skóry (Kim, 2021).

Retinal a retinol – wybór odpowiedniego składnika dla Twojej skóry

Retinol czy retinal? Który składnik jest lepszy? Nie ma jednej poprawnej odpowiedzi na te pytania dla każdego. Oba składniki należą do retinoidów. Różnią się jednak liczbą etapów potrzebnych do przejścia w formę aktywną, czyli kwas retinowy. Retinol wymaga dwóch przemian, natomiast retinal jednej.

W bezpośrednim badaniu porównawczym zarówno retinal, jak i retinol poprawiały parametry związane z fotostarzeniem po 8 tygodniach stosowania, przy czym retinaldehyd wykazywał korzystniejsze wyniki w większości ocenianych parametrów (Kim, 2021).

Różnice w pielęgnacji skóry z wykorzystaniem retinalu vs retinolu

Podstawowe zasady pielęgnacji z wykorzystaniem obu składników są bardzo podobne. Zarówno retinal, jak i retinol najlepiej wprowadzać stopniowo, obserwując reakcję skóry i dostosowując częstotliwość aplikacji do jej tolerancji.

Retinal może być szczególnie interesującą opcją dla osób, które chcą włączyć do pielęgnacji intensywniej działający retinoid albo stosowały już retinol i oczekują kolejnego kroku. Z kolei retinol pozostaje bardzo dobrym wyborem dla osób, które osiągają satysfakcjonujące efekty przy stosowaniu delikatniejszych formuł – aktualnie najwyższe dopuszczalne stężenie retinolu w pielęgnacji twarzy to 0,3%.

Rodzaje retinoidów i ich właściwości

Retinoidy to szeroka grupa związków o różnej budowie chemicznej, aktywności biologicznej i powinowactwie do receptorów retinoidowych. W zależności od struktury oraz sposobu działania wyróżnia się cztery generacje tych substancji. Poszczególne grupy znajdują zastosowanie zarówno w kosmetologii, jak i dermatologii, a kolejne generacje projektowano m.in. po to, aby uzyskać bardziej selektywne działanie i poprawić tolerancję terapii.

Pierwsza generacja retinoidów

Do pierwszej generacji zalicza się naturalne retinoidy o stosunkowo nieselektywnym działaniu. Ich aktywność wiąże się przede wszystkim z wpływem na proliferację i różnicowanie keratynocytów, procesy odnowy naskórka oraz funkcjonowanie skóry właściwej.

Do najważniejszych przedstawicieli pierwszej generacji należą:

• retinol, np. Stymulujące serum z retinolem kapsułkowanym 0,3%,
• retinal (retinaldehyd),
• tretynoina,
• izotretynoina.

W kosmetykach najczęściej spotykamy retinol i retinal, natomiast tretynoina i izotretynoina są substancjami leczniczymi stosowanymi pod kontrolą lekarza. 

Druga generacja retinoidów

Druga generacja obejmuje syntetyczne retinoidy monoaromatyczne, których struktura została zmodyfikowana w stosunku do naturalnych retinoidów. Przedstawiciele tej grupy znajdują przede wszystkim zastosowanie w dermatologii, m.in. w terapii niektórych chorób skóry.

Do tej generacji zalicza się:

• etretynat,
• acytretynę.

Etretynat został wycofany z użycia ze względu na bardzo długi okres utrzymywania się w organizmie i możliwość kumulacji. Acytretyna jest natomiast nadal wykorzystywana przede wszystkim w leczeniu ciężkich postaci łuszczycy oraz innych zaburzeń keratynizacji.

Trzecia generacja retinoidów

Retinoidy trzeciej generacji powstały w wyniku dalszych modyfikacji struktury chemicznej. Są to związki poliaromatyczne, zaprojektowane między innymi z myślą o bardziej ukierunkowanym oddziaływaniu na receptory retinoidowe.

Do tej grupy należą:

• adapalen,
• tazaroten,
• beksaroten.

Poszczególne substancje mają różne profile receptorowe i zastosowania kliniczne. Adapalen jest szeroko wykorzystywany w leczeniu trądziku, natomiast tazaroten znajduje zastosowanie nie tylko w terapii trądziku, ale i łuszczycy. Beksaroten jest natomiast retinoidem o zastosowaniu onkologicznym.

Czwarta generacja retinoidów

Najmłodszą grupę stanowią retinoidy czwartej generacji, projektowane z jeszcze większym naciskiem na selektywność działania receptorowego. Przykładem jest trifaroten, który wykazuje wysokie powinowactwo do receptora RAR-γ. Receptor ten odgrywa istotną rolę w regulacji procesów zachodzących w naskórku, dzięki czemu jest skuteczny w terapii trądziku.

Najpopularniejsze retinoidy i ich działanie

Dla kogo jest retinal i na jakie problemy skóry pomaga?

Retinal może znaleźć zastosowanie zarówno w pielęgnacji skóry, na której pojawiają się oznaki starzenia, jak i problematycznej czy z przebarwieniami.

Retinal a zmarszczki i fotostarzenie

Jednym z najlepiej poznanych zastosowań retinoidów jest przeciwdziałanie skutkom przewlekłej ekspozycji na promieniowanie UV. Fotostarzenie wiąże się m.in. z degradacją kolagenu, zmianami w strukturze skóry, utratą jej elastyczności, nierównym kolorytem i powstawaniem zmarszczek. Retinal wpływa na odnowę naskórka oraz procesy zachodzące w skórze właściwej, m.in. poprzez wspieranie syntezy kolagenu i ograniczanie aktywności enzymów odpowiedzialnych za jego degradację (Mukherjee, 2006; Narsa, 2024).

Retinal a przebarwienia

Retinal wspiera również pielęgnację skóry z nierównomiernym kolorytem. Poprzez wpływ na odnowę naskórka i procesy związane z melanogenezą pomaga w stopniowym wyrównywaniu kolorytu i redukcji przebarwień.

W badaniu z 2024 roku serum zawierające retinal wykazało po 8 tygodniach stosowania zmniejszenie przebarwień, drobnych linii i porów (Konisky, 2024).

Retinal a trądzik

Retinal jest interesującym składnikiem także dla skóry trądzikowej. Wspiera pielęgnację skóry ze skłonnością do niedoskonałości poprzez wpływ na proces odnowy naskórka i keratynizację (Narsa, 2024). Część przeglądów wskazuje również na jego działanie przeciwzapalne oraz przeciwbakteryjne, w tym na bakterie C. acnes (Sorg, 2006).

Jak bezpiecznie stosować retinal w codziennej pielęgnacji?

Retinal, podobnie jak inne retinoidy stosowane miejscowo, najlepiej wprowadzać do pielęgnacji stopniowo. Zaczerwienienie, uczucie pieczenia, suchość czy łuszczenie mogą pojawić się zwłaszcza wtedy, gdy stosuje się go zbyt często lub nakłada zbyt dużą ilość.

Jak wprowadzić retinal do pielęgnacji?

Na początku warto aplikować kosmetyk z retinalem raz na 4 dni, wyłącznie wieczorem. Niewielką ilość produktu nałożyć na suchą, oczyszczoną skórę, a następnie zastosować krem wspierający barierę hydrolipidową, np. ceramidowy krem do twarzy. W kolejnych dniach należy obserwować, jak skóra reaguje na produkt. Podrażnienie nie zawsze pojawia się od razu i może narastać z czasem.

Jeżeli po około dwóch tygodniach takiego stosowania skóra pozostaje w pełnym komforcie, bez utrzymującego się zaczerwienienia, pieczenia, nadmiernego przesuszenia czy tkliwości, można stopniowo zmniejszać odstępy między aplikacjami. Przykładowy schemat wprowadzania retinalu wygląda następująco:

Metoda kanapkowa

Osoby ze skórą wrażliwą lub rozpoczynające przygodę z retinalem mogą dodatkowo wykorzystać tzw. metodę kanapkową. Polega ona na nałożeniu kremu nawilżającego, odczekaniu 10 minut, aplikacji kosmetyku z retinalem i ponownym nałożeniu kremu.

Metoda ta tworzy dodatkową warstwę między skórą a retinoidem i może być pomocna w ograniczaniu jego potencjału drażniącego, szczególnie na początku stosowania. Nie jest ona jednak konieczna dla każdego. Jeśli skóra dobrze toleruje retinal stosowany bezpośrednio po oczyszczeniu, można pozostać przy takim schemacie. W przypadku osób ze skórą bardzo wrażliwą lub ze skłonnością do przesuszenia metoda kanapkowa może natomiast ułatwić stopniowe przyzwyczajenie skóry do retinoidu.

Składniki aktywne

Pielęgnacja z retinalem nie powinna polegać na dokładaniu kolejnych silnych składników aktywnych. W wielu przypadkach znacznie ważniejsze będzie zadbanie o prawidłowe oczyszczanie, nawilżanie i ochronę przeciwsłoneczną.

Dobrym uzupełnieniem pielęgnacji mogą być składniki wspierające barierę naskórkową, takie jak ceramidy, cholesterol, kwasy tłuszczowe, niacynamid, pantenol, kwas hialuronowy czy CICA. W badaniach wykazano, że składniki wspierające barierę, czyli ceramidy i cholesterol, ograniczają podrażnienia wywoływane przez retinoidy (Fang, 2024).

Szczególnie istotne jest także codzienne stosowanie fotoprotekcji. Retinoidy uwrażliwiają skórę na promieniowanie UV, a sama ochrona przeciwsłoneczna powinna być podstawą pielęgnacji.

Z czym nie łączyć retinalu?

Nie istnieje uniwersalna lista składników, których nie powinno się łączyć z retinalem. Warto jednak zachować ostrożność przy stosowaniu niektórych produktów czy składników, zwłaszcza w trakcie budowania tolerancji. Należą do nich:

• wysokie stężenia kwasów,
• peelingi chemiczne,
• inne produkty z retinoidami,
• witamina C w formie kwasu askorbinowego,
• silne kuracje przeciwtrądzikowe,
• produkty mogące dodatkowo naruszać barierę naskórkową, np. peelingi mechaniczne.

Po zbudowaniu tolerancji na retinal można dołączyć do pielęgnacji np. kwasy, jednak warto robić to ostrożnie i obserwować reakcję skóry.

Kosmetyki z retinalem od Slavia Cosmetics

W ofercie Slavia Cosmetics znajdziesz dwa sera z liposomalnym retinalem i HPR, przeznaczone dla osób na różnych etapach pielęgnacji retinoidowej.

Pierwszy krok z Retinalem Slavia Cosmetics

Ujędrniające serum z liposomalnym retinalem 0,05% i HPR 0,2% →

To propozycja dla osób rozpoczynających stosowanie retinalu, przechodzących z retinolu lub zauważających pierwsze oznaki starzenia. Formuła łączy 0,05% liposomalnego retinalu z 0,2% HPR (Hydroxypinacolone Retinoate), tworząc połączenie dwóch form witaminy A o uzupełniającym się działaniu. Zastosowanie technologii liposomalnej pozwala dodatkowo zadbać o stabilność retinalu i jego stopniowe uwalnianie.

Działanie retinoidów wspierają egzosomy z żeń-szenia, wegański PDRN, karnozyna oraz olej Kahai. Składniki te zostały dobrane z myślą o kompleksowej pielęgnacji skóry – wspieraniu jej regeneracji, ochronie przed stresem oksydacyjnym i utrzymaniu prawidłowego poziomu nawilżenia.

Wyniki badań aparaturowych po 8 tygodniach:

• zwiększenie gęstości skóry aż o 27%,
• poprawa jędrności skóry nawet o 23% i elastyczności o 18%,
• zmniejszenie przebarwień o 22%,
• redukcja długości i głębokości zmarszczek odpowiednio o 16% i 14%.

Retinal 0,05% HPR 0,2% Egzosomy z żeń-szenia Wegański PDRN

Zaawansowana Odnowa Slavia Cosmetics

Silnie ujędrniające serum z liposomalnym retinalem 0,1% i HPR 0,2% →

Przeznaczone jest dla osób, które już stosowały retinoidy i potrzebują intensywniejszej pielęgnacji przeciwstarzeniowej i działania ukierunkowanego na widoczne oznaki starzenia.

Retinal w tym wariancie również został zamknięty w liposomach, które wspierają jego stabilność i kontrolowane uwalnianie. Formułę uzupełniają egzosomy z żeń-szenia, wegański PDRN, karnozyna i olej Kahai, wspierające regenerację skóry, jej ochronę antyoksydacyjną oraz barierę hydrolipidową.

Wyniki badań aparaturowych po 8 tygodniach:

• zwiększenie gęstości skóry aż o 40%,
• poprawa jędrności aż o 27% i elastyczności skóry aż o 20%,
• zmniejszenie przebarwień aż o 23%,
• zmniejszenie długości i głębokości zmarszczek odpowiednio aż o 18% i 14%.

Retinal 0,1% HPR 0,2% Karnozyna & Olej Kahai Wegański PDRN

Przeciwwskazania i skutki uboczne w stosowaniu retinalu

Najczęstszym problemem związanym ze stosowaniem retinoidów jest przejściowe podrażnienie. Może ono objawiać się zaczerwienieniem, pieczeniem, suchością, łuszczeniem czy zwiększoną wrażliwością skóry. Ryzyko zależy m.in. od stężenia, częstotliwości stosowania, formulacji i indywidualnej reaktywności skóry (Narsa, 2024).

Osoby ze skłonnością do atopowego zapalenia skóry, aktywnymi stanami zapalnymi skóry, silnie przesuszoną lub uszkodzoną barierą naskórkową powinny wprowadzać retinal ze szczególną ostrożnością, najlepiej po konsultacji dermatologicznej.

Retinal a ciąża

Retinoidów miejscowych, w tym retinalu, nie należy stosować w okresie ciąży, zgodnie z zasadą ostrożności. Dostępne dane dotyczące przypadkowej ekspozycji na miejscowe retinoidy nie wykazały jednoznacznego zwiększenia ryzyka wad wrodzonych, jednak nie są wystarczające, aby rekomendować ich stosowanie w ciąży (Kaplan, 2015).

Podsumowanie

Retinal to aktywna pochodna witaminy A, która wyróżnia się wysoką aktywnością biologiczną i znajduje się tylko o jeden etap przemiany od kwasu retinowego. W porównaniu z retinolem wymaga o jedno przejście mniej do powstania aktywnej formy witaminy A, co sprawia, że jest interesującym składnikiem nowoczesnej pielęgnacji przeciwstarzeniowej.

Badania wskazują, że regularne stosowanie retinalu może poprawiać wygląd zmarszczek, strukturę i elastyczność skóry, jej koloryt oraz ogólny wygląd, szczególnie w przypadku oznak fotostarzenia. Ostateczne efekty zależą jednak nie tylko od samego składnika, ale również od jego stężenia, stabilności, zastosowanej technologii oraz regularności stosowania.

Aby pielęgnacja z retinalem była skuteczna i możliwie dobrze tolerowana, warto wprowadzać go stopniowo, obserwować reakcję skóry, dbać o jej nawilżenie i barierę hydrolipidową oraz każdego dnia stosować ochronę przeciwsłoneczną.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Źródła:

• Advances in Therapy (Milosheska, Roškar, 2022)
• Clinical Interventions in Aging (Mukherjee, 2006)
• Journal of Tropical Medicine (Narsa, 2024)
• International Journal of Cosmetic Science (Mambwe, 2024)
• Journal of Cosmetic Dermatology (Kim, 2021)
• Journal of Drugs in Dermatology (Konisky, 2024)
• Dermatologic Therapy (Sorg, 2006)
• Journal of Cosmetic Dermatology (Fang, 2024)
• British Journal of Dermatology (Kaplan, 2015)