PHA w pielęgnacji skóry – wszystko, co musisz wiedzieć o polihydroksykwasach

Co to są kwasy PHA i jak działają?

Kwasy PHA (ang. polyhydroxy acids, polihydroksykwasy) to związki chemiczne zawierające wiele grup hydroksylowych (–OH) w jednej cząsteczce. Do tej grupy należą zarówno klasyczne kwasy PHA, jak i tzw. kwasy bionowe, które zostaną dokładniej opisane w dalszej części artykułu. Budowa tych kwasów sprawia, że są bardziej hydrofilowe (mocniej wiążą wodę) i mają większą masę cząsteczkową niż kwasy AHA, co ogranicza ich penetrację przez warstwę rogową naskórka i zwiększa działanie nawilżające (Kornhauser, 2010).

Kwasy PHA działają na kilka różnych sposobów:

keratolitycznie – pomagają złuszczać martwe komórki naskórka, wspierając jego odnowę. Proces ten zachodzi jednak wolniej i bardziej powierzchniowo niż w przypadku kwasów AHA, co przekłada się na mniejsze ryzyko podrażnień (Grimes, 2004).
higroskopijnie – dzięki obecności licznych grup –OH działają jak humektanty, wiążąc wodę w warstwie rogowej naskórka i poprawiając poziom nawilżenia skóry (Algiert-Zielińska, 2018). To istotna różnica względem wielu innych kwasów kosmetycznych, które przy niewłaściwym stosowaniu mogą nasilać przesuszenie.
antyoksydacyjnie – kwasy PHA, a szczególnie kwasy bionowe, wykazują zdolność do chelatowania jonów metali przejściowych, takich jak żelazo czy miedź, co ogranicza powstawanie wolnych rodników, a tym samym stres oksydacyjny (Dufort, 2021).

Kwasy PHA

Kwasy PHA i ich składniki

Kwasy PHA – jakie to związki? Do tej grupy należy kilka znanych i stosowanych w kosmetykach kwasów.

Glukonolakton

To kwas PHA, który jest jednym z najlepiej przebadanych i najczęściej stosowanych przedstawicieli tej grupy. Jest stabilny, dobrze tolerowany i skuteczny nawet przy niskim stężeniu.

Pod względem chemicznym jest estrem kwasu glukonowego, który w środowisku wodnym ulega stopniowej hydrolizie do aktywnej formy kwasowej, dzięki czemu jego działanie jest bardziej kontrolowane i mniej drażniące niż w przypadku kwasów AHA (Kornhauser, 2010).

Jego podstawowe właściwości obejmują:

delikatne złuszczanie – działa głównie w obrębie warstwy rogowej naskórka, wspierając odnowę komórkową bez naruszenia bariery hydrolipidowej (Grimes, 2004),
silne właściwości nawilżające – dzięki licznym grupom hydroksylowym wiąże wodę w naskórku, działając jako humektant,
działanie antyoksydacyjne – ogranicza stres oksydacyjny poprzez zdolność do chelatowania jonów metali (Dufort, 2021),
wysoką tolerancję – może być stosowany nawet przy skórze wrażliwej, reaktywnej czy z zaburzoną BHL.

Co istotne, glukonolakton wykazuje skuteczność już przy niskim stężeniu (nawet 1-2%) i może być stosowany codziennie, co odróżnia go od wielu innych kwasów kosmetycznych (Edison, 2021).

Kwas laktobionowy

Wyróżnia się silnymi właściwościami nawilżającymi i antyoksydacyjnymi, co czyni go szczególnie przydatnym w pielęgnacji skóry suchej i wrażliwej (Algiert-Zielińska, 2018).

Kwas laktobionowy należy do tzw. kwasów bionowych, czyli bardziej złożonych polihydroksykwasów zawierających w swojej budowie chemicznej fragment cukrowy. Powstaje on z połączenia kwasu glukonowego i galaktozy, dzięki czemu jego działanie jest jeszcze bardziej delikatne niż w przypadku glukonolaktonu.

Najważniejsze cechy:

silne działanie nawilżające – dzięki dużej liczbie grup hydroksylowych intensywnie wiąże wodę i poprawia elastyczność skóry (Algiert-Zielińska, 2018),
działanie antyoksydacyjne i przeciwstarzeniowe – neutralizuje wolne rodniki oraz ogranicza degradację macierzy zewnątrzkomórkowej (Dufort, 2021),
wsparcie bariery naskórkowej – nie tylko nie narusza BHL, ale również wspiera jej odbudowę,
bardzo łagodne złuszczanie – mniej intensywne niż przy glukonolaktonie i bardzo dobrze tolerowane.

Duża masa cząsteczkowa kwasu laktobionowego sprawia, że działa on głównie powierzchniowo, co ogranicza potencjał drażniący (Kornhauser, 2010).

Kwas maltobionowy

Kwas maltobionowy również należy do grupy kwasów bionowych. Strukturalnie składa się z kwasu glukonowego połączonego z cząsteczką maltozy. Jego działanie jest podobne do kwasu laktobionowego, jednak występują pewne różnice.

Wykazuje:

bardzo silne działanie nawilżające – działa silnie humektantowo, często wykorzystywany w formulacjach ukierunkowanych na odbudowę bariery hydrolipidowej,
działanie antyoksydacyjne – dzięki zdolności chelatowania metali ogranicza negatywny wpływ wolnych rodników (Kornhauser, 2010),
minimalny potencjał drażniący – delikatniejszy od kwasu laktobionowego, dobrze sprawdza się w pielęgnacji skóry reaktywnej,
najbardziej „pielęgnacyjny” wśród wymienionych kwasów PHA – słabsze właściwości złuszczające, a silniejsze nawilżające i regeneracyjne.

W kosmetykach często stosuje się go jako składnik poprawiający nawilżenie i zmniejszający potencjalne działanie drażniące innych substancji.

Korzyści z używania kwasów PHA

Regularne stosowanie PHA – kwasów polihydroksylowych przynosi efekty, które są wynikiem ich złożonego mechanizmu działania. Można zaobserwować:

poprawę tekstury skóry – delikatne, ale systematyczne złuszczanie prowadzi do wygładzenia powierzchni naskórka oraz poprawy jego jednorodności. W badaniach wykazano, że stosowanie PHA może redukować oznaki fotostarzenia, takie jak drobne zmarszczki czy nierównomierna pigmentacja (Edison, 2004).
wzrost poziomu nawilżenia – dzięki właściwościom higroskopijnym kwasy PHA wspierają utrzymanie nawilżenia w warstwie rogowej naskórka oraz poprawiają funkcjonowanie bariery hydrolipidowej (Algiert-Zielińska, 2018),
działanie antyoksydacyjne – ogranicza negatywny wpływ czynników środowiskowych, takich jak promieniowanie UV czy zanieczyszczenia (Dufort, 2021).

Kwasy PHA nawilżenie

Badania porównawcze wykazują, że efekty przeciwstarzeniowe kwasów PHA mogą być zbliżone do tych obserwowanych przy stosowaniu kwasów AHA, przy jednocześnie znacznie lepszej tolerancji skóry (Grimes, 2004; Edison, 2004).

Specyfika i rodzaje polihydroksykwasów

Polihydroksykwasy różnią się między sobą zarówno strukturą chemiczną, jak i sposobem działania. Kluczowe rozróżnienie dotyczy:

klasycznych kwasów PHA – kwasem, który jest ich głównym przedstawicielem jest glukonolakton,
kwasów bionowych – do tej grupy należą kwas laktobionowy i kwas maltobionowy.

Kwasy bionowe zawierają dodatkowe grupy cukrowe w swojej strukturze, co zwiększa ich zdolność do wiązania wody oraz działanie antyoksydacyjne (Kornhauser, 2010).

Wspólną cechą klasycznych kwasów PHA i kwasów bionowych jest działanie powierzchniowe, ograniczone do warstwy rogowej naskórka, co zmniejsza potencjał drażniący.

Różnice między kwasami PHA a AHA/BHA

Porównując kwasy PHA z innymi grupami hydroksykwasów, warto zwrócić uwagę na kilka istotnych różnic.

Kwasy AHA charakteryzują się małą masą cząsteczkową i wysoką zdolnością penetracji. Dzięki temu działają intensywnie, ale jednocześnie częściej wywołują podrażnienia, zaczerwienienia czy uczucie pieczenia (Tang, Yang, 2018).
Kwasy BHA, takie jak kwas salicylowy, są lipofilowe i mają małą cząsteczkę, która łatwo wnika w pory, co czyni je przydatnymi w pielęgnacji skóry tłustej i trądzikowej (Bowes, 2013).
Kwasy PHA wyróżniają się łagodnością. Ich większa cząsteczka ogranicza penetrację, co przekłada się na mniejsze ryzyko działań niepożądanych, przy zachowaniu efektu wygładzenia i poprawy kondycji skóry (Kornhauser, 2010).

Cecha	Kwasy PHA	Kwasy AHA	Kwasy BHA
Przykłady	glukonolakton, kwas laktobionowy	kwas glikolowy, kwas mlekowy	kwas salicylowy
Rozpuszczalność	w wodzie	w wodzie	w tłuszczach
Wielkość cząsteczki	duża	mała	mała
Głębokość działania	powierzchowne	głębokie	głównie w ujściach mieszków włosowych (porach)
Główne działanie	delikatne złuszczanie, nawilżenie	intensywne złuszczanie	oczyszczanie porów
Efekt stosowania	wygładzenie, wsparcie BHL	odnowa naskórka, wygładzenie	redukcja zaskórników
Najczęściej stosowane stężenie w kosmetykach	1–10%	5–30%	0.5–2%

Kosmetyki zawierające kwasy PHA – toniki, sera, kremy, peelingi

Kosmetyki z kwasami PHA są dostępne w wielu różnych formach, co pozwala dopasować je do różnych potrzeb i preferencji. Na rynku możemy znaleźć zarówno toniki, esencje, sera, jak i kremy, peelingi czy produkty myjące.

Typowe stężenie kwasów PHA w produktach kosmetycznych wynosi od 1 do 10%. Warto wspomnieć, że badania pokazują, że nawet niskie stężenia 1-2% przyspieszają odnowę komórkową i poprawiają wygląd skóry (Edison, 2021).

W ofercie marki Slavia znajduje się kilka produktów z kwasami PHA:

Nawilżający żel do mycia twarzy z 4% glukonolaktonem

Nawilżający żel z glukonolaktonem

To łagodny, a jednocześnie skuteczny produkt do codziennego oczyszczania każdego typu cery, także wrażliwej. Dzięki połączeniu delikatnych surfaktantów i składników aktywnych, takich jak glukonolakton, trehaloza, arginina czy wąkrotka azjatycka, żel usuwa zanieczyszczenia, koi podrażnienia i zapewnia długotrwałe nawilżenie. Skóra po użyciu pozostaje czysta, miękka i komfortowa, bez efektu przesuszenia.

Lekki krem nawilżający do twarzy z niacynamidem

Lekki krem nawilżający

Lekka formuła o matowym wykończeniu, która świetnie sprawdza się przy cerze mieszanej, tłustej oraz skłonnej do niedoskonałości. Komfortowy, szybko wchłaniający się produkt łączy niacynamid, kwas hialuronowy, Aquaxyl™, glukonolakton oraz komórki macierzyste z borówki brusznicy, zapewniając skórze gładkość, równowagę i matowe wykończenie przez cały dzień. Krem wspiera barierę hydrolipidową, zmniejsza widoczność porów, ogranicza wydzielanie sebum i redukuje zmiany trądzikowe, jednocześnie chroniąc skórę przed skutkami promieniowania IR i HEV.

Wyciszające serum do skóry trądzikowej z adenozyną

Wyciszające serum do skóry trądzikowej

Serum do skóry trądzikowej i z rozszerzonymi porami to zaawansowana formuła regulująca, wygładzająca i wspierająca równowagę cery problematycznej. Zawiera glukonolakton, który delikatnie złuszcza, wygładza i pomaga odblokować pory, a także kompleks adenozyny z biofunkcjonalnym krzemem, odpowiadający za widoczne zmniejszenie porów i poprawę struktury skóry. Serum działa kojąco, wspiera regenerację i pozostawia skórę czystą, świeżą oraz wyraźnie gładszą.

Więcej produktów z kwasami znajdziesz w sekcji kosmetyki z kwasami.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania stosowania kwasów PHA

Jedną z największych zalet kwasów PHA, jest ich wysoki profil bezpieczeństwa. Są dobrze tolerowane nawet przez osoby ze skórą wrażliwą, reaktywną, z trądzikiem różowatym czy atopowym zapaleniem skóry (Grimes, 2004). Nie oznacza to jednak, że można je stosować bez żadnych ograniczeń.

Z czym nie łączyć kwasów PHA?

Wyszukiwanie „PHA nie łączyć z” daje wiele różnych wyników. Warto jednak wiedzieć, że nie istnieją produkty czy składniki, których definitywnie nie można łączyć z kwasami PHA. Najczęściej należy jedynie zachować ostrożność, co pozwoli uniknąć podrażnień wywołanych zastosowaniem zbyt wielu produktów o intensywnym działaniu.

Kwasy PHA można łączyć z praktycznie wszystkimi składnikami, jednak warto obserwować reakcję skóry i dostosować częstotliwość stosowania do jej stanu w przypadku:

stosowania wysokiego stężenia retinoidów,
kuracjach opartych na kwasach AHA i BHA, zwłaszcza, jeśli są one intensywnie złuszczające,
innych kuracjach złuszczających lub zabiegach kosmetologicznych.

Warto również pamiętać, że mimo iż kwasy PHA mają o wiele niższy potencjał drażniący niż kwasy AHA, nie powinno się zapominać o stosowaniu skutecznej ochrony przeciwsłonecznej w trakcie ich używania (Tang, Yang, 2018).

Rady odnośnie stosowania kwasów PHA

Przed zastosowaniem kwasów PHA warto wykonać delikatny peeling enzymatyczny, który usuwa martwy naskórek bez podrażnień i pozwoli na skuteczniejsze działanie kwasów PHA.
Po oczyszczaniu świetnie sprawdzi się tonik prebiotyczny, który wspiera mikrobiom i przygotowuje skórę na kolejne kroki pielęgnacyjne.
Po zastosowaniu produktów z kwasami PHA warto zakończyć pielęgnację kremem dopasowanym do stanu i potrzeb skóry.

Podsumowanie

Kwasy PHA to jedne z najłagodniejszych, a jednocześnie wyjątkowo skutecznych kwasów stosowanych w pielęgnacji. Dzięki swojej delikatności sprawdzają się nawet przy cerze wrażliwej, reaktywnej, naczynkowej czy skłonnej do podrażnień, oferując szereg korzyści: od nawilżenia i wygładzenia, po poprawę kolorytu i wzmocnienie bariery hydrolipidowej. Regularnie stosowane pomagają uzyskać gładszą i bardziej promienną skórę.

Włączenie PHA do rutyny pielęgnacyjnej to świetny sposób na widoczną poprawę stanu skóry bez ryzyka podrażnień. To idealny wybór dla osób, które chcą rozpocząć przygodę z kwasami lub szukają delikatniejszej alternatywy dla kwasów AHA i BHA.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy kwasy PHA można stosować codziennie?

Tak, w wielu formułach kwasy PHA nadają się do codziennego stosowania, szczególnie przy niskim stężeniu (1–5%). Wynika to z ich łagodniejszego działania i wolniejszej penetracji przez naskórek. Mimo to warto obserwować reakcję skóry i dostosować do niej częstotliwość stosowania.

Czy kwasy PHA są lepsze niż kwasy AHA i BHA?

Kwasy PHA działają trochę inaczej niż kwasy AHA i BHA. Są łagodniejsze, bardziej nawilżające i lepiej tolerowane, ale jednocześnie mniej intensywnie złuszczają. Wybór zależy od celu: kwasy AHA sprawdzą się przy potrzebie intensywnego złuszczania, kwasy BHA przy trądziku, a kwasy PHA przy skórze wrażliwej.

Dla jakiej skóry są najlepsze kwasy PHA?

Dzięki właściwościom nawilżającym i wspierającym barierę hydrolipidową, kwasy PHA dobrze sprawdzają się tam, gdzie inne kwasy kosmetyczne są zbyt drażniące i polecane są dla skór:

naczyniowych i z trądzikiem różowatym
suchych i odwodnionych
wrażliwych i reaktywnych

Czy kwasy PHA złuszczają skórę tak jak AHA?

Kwasy PHA również pomagają złuszczać martwe komórki, jednak działają delikatniej, bardziej powierzchniowo i wolniej. Efekt jest subtelniejszy, ale za to lepiej tolerowany przez skórę.

Jakie stężenie kwasów PHA jest skuteczne?

Skuteczność obserwuje się już przy niskich stężeniach:

5–10% – wyraźna poprawa tekstury skóry
3-5% – mocniejsze działanie wygładzające
1-2% – delikatna, codzienna pielęgnacja

Czy kwasy PHA nadają się dla skóry wrażliwej?

Tak, to jedna z ich głównych zalet. Dzięki większej cząsteczce i wolniejszemu działaniu są lepiej tolerowane niż kwasy AHA, dlatego często wykorzystuje się je w pielęgnacji skóry wrażliwej.

Autor: technolog dr Marta Karman

Źródła: