Czynniki wzrostu w kosmetykach: Regeneracja i odmłodzenie

Czynniki wzrostu w kosmetykach – czym są i jak regenerują skórę twarzy?

Współczesna kosmetologia coraz częściej sięga po rozwiązania inspirowane biologią. Jednym z najbardziej zaawansowanych przykładów są czynniki wzrostu (GF), czyli cząsteczki sygnałowe, które naśladują naturalne procesy skóry i działają jak sygnały biologiczne wpływające na funkcjonowanie komórek. Ich rola nie polega na bezpośrednim działaniu na skórę, jak to robią np. kwasy. Zamiast tego przekazują one komórkom różnego rodzaju informacje prowadzące np. do zwiększenia syntezy kolagenu.

Jak działają czynniki wzrostu?

Skóra funkcjonuje jako swoistego rodzaju system sygnałów. Keratynocyty, fibroblasty i inne komórki stale wymieniają informacje poprzez białka sygnałowe, które wpływają na:

podziały komórkowe,
syntezę kolagenu i elastyny,
regenerację,
odpowiedź zapalną.

Czynniki wzrostu przekazują komórkom sygnały, które można porównać do instrukcji zawierających informacje, kiedy mają się dzielić, różnicować czy syntetyzować składniki macierzy zewnątrzkomórkowej (Naughton, 2022; De Araújo, 2019; Fabi & Sundaram, 2014).

Czym są czynniki wzrostu w kosmetykach?

Czynniki wzrostu (ang. growth factors) to białka sygnałowe naturalnie produkowane w skórze, które regulują procesy regeneracyjne i naprawcze. W kosmetykach mają one naśladować te biologiczne mechanizmy, dzięki czemu mogą poprawiać stan skóry.

Starzenie skóry jest w dużej mierze konsekwencją spadku aktywności fibroblastów i zaburzeń komunikacji międzykomórkowej. Z wiekiem komórki produkują mniej kolagenu, szybciej go degradują i słabiej reagują na sygnały regeneracyjne. Czynniki wzrostu nie dostarczają gotowego kolagenu, lecz mogą pobudzać komórki do jego syntezy, działając u źródła problemu.

Mechanizm ten obejmuje kilka równoległych procesów biologicznych. Dochodzi do aktywacji receptorów błonowych, uruchomienia wewnątrzkomórkowych szlaków sygnałowych i zwiększenia ekspresji genów odpowiedzialnych za produkcję macierzy zewnątrzkomórkowej. W efekcie fibroblasty syntetyzują więcej kolagenu, elastyny oraz glikozaminoglikanów, które odpowiadają za nawodnienie i sprężystość skóry (De Araújo, 2019; Aldag, 2016).

czynniki wzrostu

Najważniejsze czynniki wzrostu stosowane w kosmetykach

Czynnik wzrostu	Opis i działanie
EGF – Epidermal Growth Factor	EGF jest jednym z najlepiej poznanych czynników wzrostu, który działa w następujący sposób: pobudza proliferację i migrację keratynocytów, przyspieszając odnowę naskórka (Shin, 2022; Hu, 2025), przyspiesza procesy regeneracyjne skóry (Fabi, Sundaram, 2014; Park, 2017), pośrednio aktywuje fibroblasty i sprzyja organizacji nowo powstającego kolagenu (Park, 2017; Hu, 2025). W kosmetologii wykorzystuje się te właściwości w celu przyspieszenia odnowy komórkowej bez wywoływania kontrolowanego stanu zapalnego. Aktywacja receptora EGFR (naskórkowy czynnik wzrostu) inicjuje kaskady sygnałowe prowadzące do regeneracji naskórka i pośredniej stymulacji fibroblastów. W badaniach obserwowano poprawę tekstury skóry oraz szybszą regenerację po zabiegach estetycznych (Eskens, Amin, 2020; Park, 2017). W badaniach klinicznych EGF wykazywał zdolność przyspieszania regeneracji tkanek, poprawy gojenia oraz częściową redukcję cech starzenia skóry (Shin, 2022; Miller-Kobisher, 2021).
TGF-β – Transforming Growth Factor beta	To jeden z kluczowych regulatorów macierzy zewnątrzkomórkowej skóry, który: stymuluje syntezę kolagenu i hamuje degradację kolagenu przez MMP (metaloproteinazy macierzy – enzymy rozkładające kolagen i elastynę w skórze) (Verrecchia, Mauviel, 2007), wpływa na różnicowanie fibroblastów i powstawanie miofibroblastów (komórki tkanki łącznej zdolne do produkcji kolagenu) (Finnson, 2013), moduluje odpowiedź zapalną (De Araújo, 2019; Mendonce, 2025). W młodej skórze TGF-β utrzymuje aktywność fibroblastów i stabilność struktury skóry. W starzejącej się skórze aktywność szlaku TGF-β stopniowo maleje, co prowadzi do zmniejszenia syntezy kolagenu i utraty sprężystości skóry.
TGF-β2 – izoforma TGF-β	TGF-β2 należy do tej samej rodziny, co TGF-β, ale wykazuje szczególnie silne działanie w procesach naprawczych: intensywnie stymuluje fibroblasty i wspiera powstawanie miofibroblastów w procesach naprawczych (Wilson, 2021; Mendonce, 2025), reguluje komunikację międzykomórkową i organizację nowo tworzonej macierzy zewnątrzkomórkowej (Tottoli, 2020; Finnson, 2013). W kontekście kosmetologicznym znaczenie TGF-β2 polega na wpływie na jakość nowo syntetyzowanego kolagenu, a nie tylko na jego ilość. To subtelna, ale istotna różnica, gdyż struktura macierzy zewnątrzkomórkowej wpływa na właściwości skóry.
FGF – Fibroblast Growth Factors	Czynniki wzrostu silnie związane z aktywnością fibroblastów skóry właściwej. Szczególnie FGF-2 działa jako regulator fazy proliferacyjnej regeneracji: stymulują proliferację fibroblastów oraz syntezę kolagenu i elastyny (Barrientos, 2008; Firmansyah, 2024), uczestniczą w angiogenezie i reorganizacji macierzy zewnątrzkomórkowej w trakcie gojenia (Chandra, 2025), zwiększają potencjał regeneracyjny komórek skóry właściwej (Barrientos, 2008).
PDGF – Platelet-Derived Growth Factor	PDGF uwalniany jest z płytek krwi po uszkodzeniu tkanki i przyciąga fibroblasty oraz komórki odpornościowe do miejsca „naprawy”. W kontekście skóry oznacza to: inicjuje procesy regeneracyjne (Barrientos, 2008; Irma, 2025), zwiększa proliferację fibroblastów oraz produkcję kolagenu, glikozaminoglikanów i innych składników macierzy zewnątrzkomórkowej (Chandra, 2025), zwiększa angiogenezę i przebudowę skóry szczególnie w obecności innych czynników wzrostu (Certelli, 2021).
IGF – Insulin-like Growth Factor	IGF-1 w organizmie zwiększa przeżywalność komórek, ogranicza apoptozę i wspiera syntezę białek strukturalnych. Ponadto: zwiększa przeżywalność komórek i ogranicza apoptozę, wspierając syntezę białek strukturalnych (Li, 2022), stymuluje produkcję kolagenu w fibroblastach i przyspiesza odnowę keratynocytów (Li, 2022; Zhang, 2024), przyspiesza procesy naprawcze (Zhang, 2024). Spadek aktywności osi IGF wraz z wiekiem wiąże się z osłabieniem zdolności regeneracyjnych skóry
VEGF – Vascular Endothelial Growth Factor	VEGF odpowiada za angiogenezę, czyli tworzenie nowych naczyń krwionośnych i mikrokrążenie skóry. Działa w następujący sposób: stymuluje proliferację i migrację komórek śródbłonka, umożliwiając tworzenie nowych naczyń krwionośnych (Johnson, Wilgus, 2014), zwiększa dostarczanie tlenu i składników odżywczych oraz usprawnia usuwanie produktów metabolizmu z regenerującej się tkanki (Chandra, 2025), wpływa na procesy naprawcze (Johnson, Wilgus, 2014), poprawia gęstość kolagenu i elastyczność skóry (Oh, 2023).

Kosmetyki z czynnikami wzrostu

Liftingujące serum z senolitykami Slavia Cosmetics

Serum łączy działanie senolityczne z aktywną regeneracją skóry. Kompleks senolityczny wspiera eliminację komórek senescentnych i inicjuje procesy odnowy, co przekłada się na poprawę stanu skóry. Biomimetyczny aktywator szlaku TGF-β wspiera przebudowę macierzy zewnątrzkomórkowej i procesy naprawcze w skórze właściwej, wzmacniając syntezę kolagenu i ograniczając skutki fotostarzenia.

Działanie uzupełnia Neodermyl®, który wspiera syntezę kolagenu I i III oraz elastyny, zwiększając gęstość i sprężystość skóry. Ekstrakt z komórek macierzystych szarotki alpejskiej poprawia napięcie skóry i jej odporność na stres oksydacyjny. Formuła zawiera również składnik o szybkim efekcie napinającym oraz komponenty wspierające barierę hydrolipidową, a promotory przenikania zwiększają biodostępność i działanie składników aktywnych.

Regularne stosowanie sprzyja wygładzeniu zmarszczek, poprawie jędrności i przywróceniu jednolitej struktury skóry.

serum senolityczne slavia cosmetics

Badania aparaturowe po 10 tygodniach regularnego stosowania potwierdziły:

zwiększenie jędrności skóry do 20%,
zwiększenie elastyczności skóry do 17%,
zwiększenie gęstości skóry do 29%,
zmniejszenie długości zmarszczek do 24%,
zmniejszenie głębokości zmarszczek do 25%.

Serum z retinolem kapsułkowanym 0,3% Slavia Cosmetics

Serum wykorzystuje kapsułkowany retinol 0,3%, który uwalnia się stopniowo, dzięki czemu zachowuje wysoką skuteczność przy ograniczonym ryzyku podrażnień. Retinol stymuluje odnowę komórkową, poprawia strukturę naskórka i wspiera syntezę kolagenu.

Formuła została wzmocniona czynnikami wzrostu: TGF-β2, który wzmacnia działanie retinolu i stabilizuje jego efekty, poprawiając ogólną skuteczność serum oraz EGF, który przyspiesza odnowę naskórka, intensywnie wspomaga procesy regeneracyjne skóry i redukuje widoczność zmarszczek. Ekstrakt z komórek macierzystych szarotki alpejskiej poprawia napięcie skóry, astaksantyna działa silnie antyoksydacyjnie, a ultraniskocząsteczkowy kwas hialuronowy intensywnie nawilża.

Serum działa przeciwstarzeniowo, wygładza zmarszczki, wspiera regulację sebum i wyrównuje koloryt skóry.

serum na przebarwienia slavia cosmetics

Efekty potwierdzone badaniami aparaturowymi po 8 tyg. stosowania:

zmniejszenie głębokości zmarszczek do 19%,
zwiększenie jędrności skóry do 17%,
zmniejszenie przebarwień do 19%,
zmniejszenie ilości porfiryn i oczyszczenie porów do 30%.

Jak czynniki wzrostu wpływają na skórę twarzy?

Proces biologiczny	Działanie na skórę	Widoczne efekty
aktywacja fibroblastów	zwiększenie syntezy kolagenu, elastyny i glikozaminoglikanów	większa jędrność skóry
regulacja odnowy naskórkowej	szybsza regeneracja	gładsza skóra
regulacja odpowiedzi zapalnej	zachowanie homeostazy	zdrowszy wygląd skóry
stymulacja procesów naprawczych	szybsza regeneracja i odbudowa	zmniejszenie drobnych zmarszczek

(Naughton, 2022; Barone, 2019; Aldag, 2016; Quinlan, 2023)

Co pokazują badania?

Przegląd 33 badań wykazał poprawę jędrności, tekstury i elastyczności skóry, a także zmniejszenie widoczności drobnych zmarszczek przy dobrej tolerancji preparatów (Quinlan, 2023).
Po 24 tygodniach stosowania czynników wzrostu 2x dziennie zaobserwowano:

zmniejszenie fotouszkodzeń twarzy o około 9%,
wygładzenie głębokich zmarszczek o około 13%,
redukcję wiotkości skóry o około 8% (Naughton, 2022).

Serum z rekombinowanymi ludzkimi czynnikami wzrostu w połączeniu z domowym mikronakłuwaniem po 3 miesiącach:

poprawiło teksturę skóry o 17,6%,
wygładziło zmarszczki o 17,3%,
zredukowało zaczerwienienia 12,4%,
rozjaśniło brązowe przebarwienia o 6% (Quinlan, 2023).

Potwierdzono także wzrost zawartości kolagenu i elastyny w tkance oraz poprawę parametrów bariery naskórkowej (Naughton, 2022).
Przegląd 19 badań potwierdził:

redukcję zmarszczek o ponad 10%,
wzrost elastyczności skóry o 27%,
poprawę nawilżenia o ponad 20% (Jafarzadeh, 2025).

W badaniach instrumentalnych obserwowano poprawę jędrności, elastyczności i nawilżenia skóry (Barone, 2019; Aldag, 2016).

W jaki sposób działają kosmetyki z czynnikami wzrostu?

Największym wyzwaniem w stosowaniu czynników wzrostu w kosmetykach jest ich natura chemiczna. Są to duże białka, które nie przenikają łatwo przez warstwę rogową naskórka. Oznacza to, że nie każdy kosmetyk z czynnikami wzrostu będzie tak samo skuteczny.

Istnieją trzy najbardziej prawdopodobne sposoby działania:

Sygnalizacja powierzchniowa, czyli aktywacja receptorów komórek naskórka.
Dostarczanie fragmentów bioaktywnych po degradacji enzymatycznej zachodzącej na powierzchni skóry.
Zwiększenie przenikalności, a tym samym efektywności poprzez transport z wykorzystaniem systemów nośnikowych np. liposomy, mikrokapsułki (Park, 2017; Eskens i Amin, 2020).

Warto wiedzieć, że większość składników aktywnych w pielęgnacji działa bezpośrednio na skórę np. nawilżają, złuszczają czy neutralizują wolne rodniki. Czynniki wzrostu działają w inny, pośredni sposób, gdyż wpływają na komunikację komórkową, a tym samym funkcjonowanie skóry.

Podsumowanie

Starzenie skóry jest procesem złożonym, wynikającym ze stopniowego osłabienia funkcji regeneracyjnych, zmniejszonej aktywności czynników wzrostu oraz gromadzenia się komórek senescentnych. Kluczowe czynniki wzrostu – FGF, PDGF, IGF, VEGF, EGF i TGF‑β – regulują proliferację komórek, angiogenezę, syntezę kolagenu i elastyny oraz przebudowę macierzy zewnątrzkomórkowej. Włączenie ich do pielęgnacji umożliwia stymulację naturalnych mechanizmów regeneracyjnych skóry, poprawę jej jędrności, elastyczności i gęstości, a także spowolnienie procesu powstawania zmarszczek i utraty sprężystości.

Autor: technolog dr Marta Karman

Źródła: