Fermentacja w kosmetyce - biofermenty i oleje fermetowane

Fermentacja w kosmetyce bardzo szybko przeszła drogę od ciekawostki technologicznej do jednego z najintensywniej rozwijanych kierunków w formulacji. Coraz więcej badań pokazuje, że biofermenty, czyli składniki fermentowane, mogą działać silniej niż klasyczne ekstrakty roślinne. Wynika to przede wszystkim z tego, że proces fermentacji zmienia właściwości chemiczne surowców. Związki powstałe w tym procesie są mniejsze, bardziej polarne i często biologicznie aktywniejsze od wyjściowych, co przekłada się na ich lepszą przyswajalność przez skórę i skuteczniejsze działanie (Majchrzak, 2022; Essmat, 2024).

W praktyce oznacza to, że dobrze zaprojektowane kosmetyki na bazie fermentów mogą skuteczniej wspierać mikrobiom skóry, barierę hydrolipidową i procesy regeneracyjne.

Czym jest fermentacja i jak wykorzystuje się ją w kosmetyce?

Fermentacja to proces biochemiczny, w którym mikroorganizmy – bakterie, drożdże lub grzyby – wykorzystują daną substancję jako źródło energii i przekształcają złożone cząsteczki (cukry, białka, polisacharydy) w mniejsze, bardziej aktywne formy, np. aminokwasy, peptydy, kwasy organiczne, witaminy czy antyoksydanty. Tak powstaje ferment, czyli złożona mieszanina związków o wysokiej aktywności biologicznej (Pérez-Rivero, López-Gómez, 2023). W kosmetykach oznacza to coś więcej niż „zmodyfikowany ekstrakt”, gdyż fermentowane składniki:

zawierają nowe związki, których pierwotnie nie było w surowcu,
mają zmienioną strukturę chemiczną (najczęściej mniejsze cząsteczki),
wykazują większą biodostępność,
są lepiej tolerowane przez skórę.

Właśnie dlatego fermenty coraz częściej pojawiają się w wielu rodzajach produktów. Można je znaleźć między innymi w takich kosmetykach nawilżających, jak kremy do twarzy czy serum do twarzy. Ich działanie jest wielopoziomowe: nawilżają, wspierają barierę hydrolipidową oraz mikrobiom skóry (Klimek-Szczykutowicz, 2024).

Na czym polega proces fermentacji składników kosmetycznych?

fermentacja

Proces fermentacji w kosmetyce jest precyzyjnie kontrolowany. Nie jest to proces zachodzący spontanicznie (jak w trakcie psucia się żywności), lecz zoptymalizowana procedura technologiczna.

Co jest ważne w przebiegu fermentacji?

Surowiec: Najczęściej wykorzystywane są surowce roślinne bogate w polifenole, cukry, aminokwasy czy witaminy. Mogą to być zarówno całe rośliny, jak i produkty uboczne ich przetwarzania (np. liście, skórki), co idealnie wpisuje się w trend upcyclingu (Nizioł-Łukaszewska, 2025).

Mikroorganizmy: Dobór mikroorganizmów jest kluczowy, bo bezpośrednio wpływa na właściwości uzyskanego fermentu. Przykładowo, bakterie kwasu mlekowego produkują kwasy organiczne i wzmacniają właściwości nawilżające, a drożdże mogą zwiększać zawartość aminokwasów i peptydów.

Przemiany biochemiczne: W trakcie fermentacji zachodzi wiele różnych przemian, m.in. hydroliza (rozpad) dużych cząsteczek (np. polisacharydów) na mniejsze, zwiększenie zawartości antyoksydantów i polifenoli, powstawanie nowych składników (kwasów, witamin, peptydów) oraz poprawa biodostępności składników aktywnych (Essmat, 2024).

Efekt końcowy, czyli ferment, to składnik, który nie jest już zwykłym ekstraktem. To zupełnie nowy, złożony surowiec charakteryzujący się wyższą skutecznością i lepszą kompatybilnością ze skórą (Kucharska, 2024).

Biofermenty w kosmetykach – jak działają na skórę?

Największą zaletą biofermentów jest ich wielokierunkowe działanie:

Antyoksydacja: Fermentacja zwiększa ilość kwasów fenolowych i flawonoidów, które skutecznie neutralizują wolne rodniki. Co istotne, w badaniach często obserwuje się nie tylko brak cytotoksyczności, ale wręcz wzrost żywotności komórek skóry (Ziemlewska, 2021; Yang, 2025).

Działanie przeciwstarzeniowe: Fermenty wykazują zdolność hamowania enzymów degradujących kolagen i elastynę, co spowalnia procesy starzenia (Chen, 2024).

Poprawa nawilżenia i wsparcie bariery hydrolipidowej: Zwiększona zawartość humektantów i kwasów organicznych oraz wpływ na ekspresję genów (np. filagryny) przekłada się na realną poprawę nawodnienia, funkcji barierowych naskórka oraz redukcję TEWL (Cui, 2023; Tóth, Németh, 2025).

Ciekawostka:
Filagryna to jedno z kluczowych białek strukturalnych występujących w naskórku. Jest niezbędna do utrzymania odpowiedniego nawilżenia i prawidłowego stanu bariery skórnej. Produkowana jest w warstwie ziarnistej naskórka i stanowi prekursor aminokwasów tworzących podstawowy składnik NMF (naturalnego czynnika nawilżającego). Mutacja genowa powodująca niedobór lub brak filagryny jest główną przyczyną AZS (atopowego zapalenia skóry) oraz rybiej łuski.

Mikrobiom skóry: Biofermenty nie są klasycznymi probiotykami, ale działają jak postbiotyki, dzięki czemu wspierają równowagę mikrobiologiczną skóry (Otsuka, 2022; Dou, 2023).

Działanie przeciwzapalne: Biofermenty redukują mediatory stanu zapalnego (np. IL-1β, IL-6), co sprawia, że są niezwykle przydatne w pielęgnacji skóry wrażliwej, reaktywnej czy problematycznej (Klimek-Szczykutowicz, 2024).

Rodzaje badań aparaturowych w branży kosmetycznej

W kontekście fermentów szczególnie istotne są badania, które pokazują realne efekty na skórze. W tym celu wykorzystuje się przede wszystkim:

Korneometrię: Pozwala ocenić, czy produkty poprawiają nawilżenie skóry, co w przypadku biofermentów jest jednym z najlepiej udokumentowanych efektów.

Badanie TEWL (Transepidermal Water Loss – przeznaskórkowa utrata wody): Spadek wskaźnika TEWL oznacza poprawę stanu i szczelności bariery hydrolipidowej – a do takiego efektu realnie przyczyniają się biofermenty.

Badania in vitro i molekularne: Pokazują wpływ składników na poziomie komórkowym: redukcję stresu oksydacyjnego, ekspresję genów czy hamowanie aktywności enzymów rozkładających kolagen i elastynę (Yang, 2025).

Najpopularniejsze fermentowane składniki i surowce roślinne w kosmetykach

Współczesna receptura kosmetyczna sięga po surowce, które dzięki fermentacji zyskują wyższą biodostępność i silniejsze działanie. Najczęściej stosowane grupy to:

Fermentowane surowce roślinne

Zazwyczaj wykorzystuje się rośliny bogate w polifenole, flawonoidy i inne antyoksydanty. Są to m.in. liście jagód, winorośl, aloes, yerba mate, ale też mniej oczywiste źródła, takie jak ostropest, bambus czy pietruszka. Proces fermentacji prowadzi do rozkładu struktur komórkowych roślin i uwolnienia związków, które wcześniej były trudno dostępne. Jednocześnie dochodzi do powstawania nowych substancji (np. kwasów fenolowych) o silnym działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym (Ziemlewska, 2021; Kucharska, 2024).

Fermenty ryżowe

To jedna z najlepiej przebadanych grup biofermentów, szczególnie popularna w kosmetykach azjatyckich. Powstają najczęściej z udziałem mikroorganizmów takich jak Aspergillus oryzae, które przekształcają składniki ryżu w łatwiej przyswajalne formy. W wyniku tego procesu wzrasta zawartość aminokwasów, peptydów, witamin oraz związków o działaniu antyoksydacyjnym. Przekłada się to na poprawę zdolności wiązania wody w naskórku oraz wyrównanie kolorytu skóry (Essmat, 2024; Chen, 2024).

Fermenty probiotyczne

W tej grupie najczęściej stosuje się właśnie lizaty oraz filtraty bakteryjne lub drożdżowe. Substancje te powstają w procesie kontrolowanej fermentacji, wspierając równowagę mikrobiomu skóry oraz bariery hydrolipidowej (BHL). Działają łagodząco, przeciwzapalnie i wyraźnie zmniejszają reaktywność skóry (Otsuka, 2022; Cui, 2023).

Inne fermentowane składniki

Fermentacja nie dotyczy wyłącznie klasycznych ekstraktów roślinnych. Coraz częściej poddaje się jej również inne surowce, co pozwala uzyskać nowe właściwości funkcjonalne:

Kwasy: Fermentacja pozwala na biosyntezę lub stabilizację m.in. kwasu bursztynowego. Proces ten poprawia jego stabilność i zdolność przenikania przez naskórek (Pérez-Rivero, López-Gómez, 2023).
Olejowe surowce roślinne: Fermentacja olejów wpływa modyfikująco na ich profil lipidowy oraz zwiększa zawartość związków bioaktywnych, co poprawia ich kompatybilność ze skórą.

Fermentacja kosmetyków w Slavii

W produktach Slavii fermentowane surowce realnie podnoszą skuteczność formuł – wzmacniają ich działanie oraz wspierają transdermalne przenikanie składników aktywnych. Fermenty znajdziesz w wielu naszych produktach, m.in.:

Wygładzający peeling kwasowy z kwasem bursztynowym: Formuła peelingu oparta jest na kwasie bursztynowym otrzymywanym w procesie biofermentacji, który działa keratolitycznie, łagodzi stany zapalne i wspiera równowagę mikrobiomu. Towarzyszy mu zestaw łagodnych kwasów – migdałowego, szikimowego, mlekowego i winowego, które zapewniają delikatne, powierzchniowe złuszczanie i wyrównanie kolorytu bez podrażnień. Arginina, pantenol i ektoina wzmacniają barierę naskórkową i zmniejszają reaktywność skóry podczas eksfoliacji. Skóra staje się gładsza, jaśniejsza i bardziej jednolita.

wygładzający peeling kwasowy

Serum na przebarwienia z kapsułkowaną arbutyną: Formuła łączy arbutynę, glutation i liposomalną witaminę C z azeloglicyną oraz olejowym kompleksem roślinnym z lukrecji, prawoślazu i otrębów ryżowych. Całość wzbogaca astaksantyna, pantenol oraz fermentowany resweratrol – składnik o wyjątkowo silnym działaniu przeciwstarzeniowym i naprawczym, a także fermentowane oleje. Tak skomponowany kompleks rozjaśnia istniejące przebarwienia, zapobiega powstawaniu nowych, a jednocześnie dba o nawilżenie, elastyczność i ogólną kondycję skóry.

serum na przebarwienia

Wyciszające serum do skóry trądzikowej z adenozyną: Serum łączy innowacyjny peptyd zaprojektowany z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, dendrymer lizynowy oraz kompleks adenozyny z biofunkcjonalnym krzemem, które wspólnie redukują zmiany trądzikowe, zwężają pory i wygładzają strukturę skóry. Formułę wzmacnia niacynamid oraz bioferment z kory wierzby purpurowej, który wspomaga walkę z trądzikiem, redukuje zaczerwienienia i wspiera naturalny proces złuszczania. Całość uzupełniają ekstrakty roślinne regulujące wydzielanie sebum, które wspierają oczyszczanie i przywracają skórze równowagę.

wyciszające serum

Peptydowy krem do twarzy: Formuła zawiera neuropeptyd Argireline Amplified™, który wygładzają zmarszczki mimiczne, bakuchiol stymulujący odnowę komórkową i syntezę kolagenu oraz aktywny ekstrakt z nasion sezamu, poprawiający jędrność i objętość skóry. Działanie przeciwstarzeniowe i regenerujące wzmacniają ceramidy oraz bioferment z bambusa, wykazujący silne właściwości antyoksydacyjne, nawilżające i wygładzające. Krem przywraca komfort, jędrność i promienny wygląd skóry.

Peptydowy krem do twarzy

Podsumowanie

Fermentacja w kosmetyce to nie chwyt marketingowy. Ten proces biochemiczny realnie zmienia właściwości składników, zwiększając ich aktywność biologiczną, stabilność i biodostępność. Biofermenty działają silniej, a jednocześnie są niezwykle delikatne dla skóry, aktywnie wspierając jej nawilżenie, barierę ochronną i mikrobiom.

Kosmetyki zawierające fermenty oferują skórze wiele korzyści: od działania przeciwstarzeniowego, przez regulację sebum, po rozjaśnianie przebarwień i łagodzenie stanów zapalnych. Ich wykorzystanie to nowoczesne podejście, które idealnie łączy naturę z biotechnologią, tworząc zaawansowane formuły odpowiadające na potrzeby nawet najbardziej wymagającej skóry.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czym jest fermentacja w kosmetyce?

Fermentacja to proces, w którym mikroorganizmy – najczęściej bakterie, drożdże lub grzyby – przekształcają surowiec roślinny lub inny składnik w nowe związki bioaktywne. Dzięki temu powstają fermentowane składniki o wyższej biodostępności, lepszej stabilności i często silniejszym działaniu.

Czy biofermenty są lepsze niż zwykłe ekstrakty roślinne?

W wielu przypadkach tak. Proces fermentacji może zwiększać ilość polifenoli, aminokwasów, kwasów organicznych czy witamin, a także rozkładać duże cząsteczki na mniejsze, łatwiej przyswajalne przez skórę. To sprawia, że biofermenty działają skuteczniej przy niższych stężeniach.

Czy fermentowane składniki są dobre dla skóry wrażliwej?

Tak, są wręcz zalecane. Szczególnie fermenty probiotyczne i lizaty bakteryjne doskonale wspierają naturalny mikrobiom skóry, wzmacniają barierę hydrolipidową oraz zmniejszają stan zapalny i reaktywność skóry.

Jakie fermentowane składniki najczęściej występują w kosmetykach?

Najpopularniejsze są fermentowane ekstrakty roślinne (np. z bambusa), fermenty ryżowe, lizaty i filtraty probiotyczne oraz składniki aktywne pochodzenia fermentacyjnego, takie jak kwasy organiczne czy niektóre witaminy.

Autor: technolog dr Marta Karman